Theorie

Wat is Brain Based Safety?

Brain Based Safety wil de veiligheid van organisaties verhogen door veilig gedrag te stimuleren. Het gedachtengoed is ontwikkeld op basis van recente kennis van het brein. Brain Based Safety verklaart hoe veilig en ook onveilig gedrag ontstaat. Gedrag heeft drie bronnen: aangeboren, aangeleerd en aangezet.

Met aangeboren gedrag wordt bedoeld dat we bij de geboorte al een angstsysteem hebben meegekregen. Deze angst is gericht op dingen of gebeurtenissen. Denk bijvoorbeeld aan de angst voor slangen of grote insecten. Deze angst maakt ons voorzichtiger. Ook hebben we een aangeboren gevoel over hoeveel risico we aankunnen.

De wereld is in korte tijd echter veel veranderd. We hebben amper meer slangen, maar wel krachtige machines en gevaarlijke stoffen. De tweede bron van veilig gedrag is alles wat we geleerd hebben over de risico’s van deze tijd. Daar hoort ook bij hoe we met deze risico’s moeten omgaan als ze optreden. Dit risicobesef vormt de basis van het inwerken van een medewerker in een nieuwe functie.

Omgevingsprikkels vormen de derde bron van gedrag. We zijn gevoelig voor wat om ons heen gebeurt. De prikkels die we zien of horen hebben invloed op welke programma’s in ons brein worden aangezet en hoe krachtig dat gebeurt. De manier waarop we ons werk en onze werkplaats inrichten, heeft dus grote invloed op ons gedrag.

Brain Based Safety gebruikt elk van deze drie bronnen om de mens beter te begrijpen en ideeën aan te dragen om de wereld veiliger te maken.

Eerst begrijpen, dan beïnvloeden

Gedrag lijkt soms raar en onvoorspelbaar. Waarom is een medewerker bereid om in de tijd van zijn baas iets te doen dat hem kan verwonden of zelfs doden, terwijl de winst van die handeling minimaal is? Toch blijkt achter elk gedrag een logica te schuilen die we in eerste instantie niet gezien hebben. Waarom zitten in Nederland bijvoorbeeld op zaterdagmiddag zoveel mensen met breuken en kneuzingen bij de Huisartsenpost?

Elke zaterdag vallen wel 50 klussende mannen thuis van een keukentrapje. Hoe kan dat? Allereerst vindt niemand het gebruik van een keukentrap gevaarlijk. We zijn ermee vertrouwd en zien het risico niet meer. Dat noemen we risico-onderschatting. Bovendien denkt iedereen dat hij de koning van de keukentrap is. Er worden capriolen uitgehaald bovenop de trap. Men denkt ergens nog wel bij te komen en gaat ver en soms heel ver reiken. Zelfoverschatting noemen we dat. Daarnaast wil iedereen efficiënt te werk gaan. Het trapje een stukje verplaatsen kost maar tien seconden en toch doen we dat te weinig. Bij het verven van het uiterste van de muur hoekje verliezen we dan het evenwicht, met een val als gevolg. Daarmee hebben we al drie oorzaken van onveilig gedrag te pakken.

Onbewuste processen

Na een ongeval op het werk wordt vaak gezegd “die heeft niet nagedacht” of “die had de regels moeten volgen”. Er wordt dan een gele kaart uitgedeeld en de regels worden nog een keer uitgelegd. “Niet nadenken” is een simpele verklaring die ons niet verder helpt.

In het voorbeeld van de keukentrap, helpt het om te onderzoeken hoe risico-onderschatting en zelfoverschatting ontstaan. Hoe komt het dat efficiëntie het wint van veiligheid? Al deze processen vinden onbewust plaats in ons brein. We hebben er geen weet van. Zelfs als we met een gebroken pols op de vloer liggen in een plas verf, snappen we nog niet hoe dat zo heeft kunnen gebeuren. Veiligheidsmanagement bestaat uit het begrijpen en beïnvloeden van die onbewuste processen in het brein.

Hoe dan wel?

Brain Based Safety heeft een aantal van deze processen in kaart gebracht. Soms lijken ze helemaal niet logisch. Het zijn eigenlijk kronkels van onze geest. Die kronkels zijn ooit heel zinvol geweest, maar in deze veranderde wereld kunnen we daar last van hebben. Als we weten waar die kronkels vandaan komen, kunnen we ze aanpakken en soms zelfs benutten.

Brain Based Safety heeft ontdekt hoe je die kronkels kan beïnvloeden, anders gezegd, waar de knoppen van ons gedrag zitten. Draai je die knoppen de goede kant op, dan ontstaat er gewenst gedrag. Zo stijgt de kans dat iedereen zich veiliger gedraagt. Deze kennis heeft Brain Based Safety weergegeven in boeken, trainingen en toolboxen. Hiermee kunnen we samen de wereld een beetje veiliger maken en iedereen gezond thuis laten komen.

Nu alleen hopen dat daar iemand het keukentrapje vasthoudt!

Samengevat

Brain Based Safety richt zich op veilig gedrag, gebruikt wat aangeboren is, stimuleert het aanleren van risicobesef en helpt een omgeving te ontwerpen die veilig gedrag activeert.

Het verklaart onze soms moeilijk te begrijpen bereidheid om risico’s te nemen en legt uit welke principes daarachter zitten. Het beschrijft de onbewuste kronkels van onze geest en hoe we daar gebruik van kunnen maken om veilig en gezond te leven.

Wetenschappelijk onderbouwd

Het gedachtegoed van Brain Based Safety is gebaseerd op uitgebreid bestudeerde wetenschappelijke literatuur uit onder andere de gedragswetenschappen, cognitieve psychologie en neurowetenschappen.

Voor wie zich verder willen verdiepen in de wetenschappelijke onderbouwing, stellen wij op verzoek een overzicht beschikbaar van de gebruikte literatuur.